Arte prehistórico

 Arte prehistórico

Cronoloxía

- Paleolítico Superior: c. 40.000-10.000 a.C.

- Mesolítico: c. 10.000-6.000 a.C.

- Neolítico: c. 5.500-3.000 a.C.

- Idade do Bronce: a partir de c. 2.000 a.C.

Características plásticas

1. Arte rupestre (pintura e gravado)

   - Temas: animais (30%), figuras humanas, signos abstractos (>60%).

   - Técnica: pigmentos minerais, aplicación con dedos, soprado con canas, espátulas …

   - Evolución: de naturalismo (bisontes de Altamira) a esquematización (Recolectora de mel). https://youtu.be/d-h4BrPuYLs?si=cEtstcsn2Ll1CpRE

https://youtu.be/OaG7dM-9tSA?si=G48MH_SsEiFEYtXj

https://www.rtve.es/television/20210815/cocina-bestial-primer-dulce-historia/2145500.shtml

   - Localización: covas (interior) e abrigos rochosos (exterior).

Cores usadas na arte prehistórica

Pigmentos principais

Vermello e ocre: óxido de ferro (hematites)

Amarillo: óxido de ferro hidratado (limonita)

Negro: óxido de manganeso ou carbón

Branco: caolín ou cal (Neolítico)

Paleta básica

Tríada fundamental: vermello, negro, ocre

Branco incorporado no Neolítico

Ausencia de azuis e verdes

Aplicación

Pigmentos triturados e mesturados con aglutinantes e disolventes (graxa, clara de ovo, auga)

Aplicación con pinceles de pelo, dedos, soprado con canas, espátulas

Evolución

Paleolítico: monocromía inicial, depois bicromía e policromía

Neolítico: incorporación do branco, aplicación sobre cerámica

Exemplos

Altamira: policromía (vermello, negro, ocre), aproveitamento do relevo da rocha.

Lascaux: predominio do negro con detalles ocráceos.

Arte levantino: figuras humanas en vermello plano.

Conservación

Pigmentos minerais moi estables baixo condicións axeitadas.

Ameazas: humidade, microorganismos, deterioración da rocha.

2.  Arte móbil

   - Obxectos: Venus (Hohle Fels), ferramentas decoradas, colgantes. https://es.wikipedia.org/wiki/Venus_de_Hohle_Fels

   - Materiais: óso, marfil, pedra.

   - Función probable: ritual, simbólica, identitaria.

3.  Arquitectura megalítica (Neolítico-Bronce)

   - Tipos: menhires, dolmens, crómlechs (Stonehenge).

https://es.wikipedia.org/wiki/Stonehenge

   - Característica: monumentalidade, uso colectivo.

Interpretacións principais

- Maxia simpática (caza).

- Chamanismo (estados alterados).

- Estruturalismo (linguaxe visual).

- Marcadores territoriais/identitarios.

- Soporte para narracións.

Ideas clave (segundo Rubayo)

- A arte xorde coa necesidade de expresión simbólica do *Homo sapiens*.

- A esquematización non é inferior ao realismo; require abstracción complexa.

- Inicio do "fractal" arte: oscilación entre naturalismo e esquematización.

- Importancia do contexto orixinal da obra.

- Participación activa das mulleres na creación artística.

Exemplos en Galicia

- Petróglifos (Campo Lameiro): espirais, labirintos, zoomorfos. CAMPO LAMEIRO y su parque arqueológico de petroglifos ⋆ Un viaje creativo

- Megalitismo (Dombate): dolmens funerarios.Dolmen de Dombate - Wikipedia, la enciclopedia libre

- Cova de Eirós: pinturas e gravados.

Pedras & Bichos: Cova Eirós, a pegada mais profunda do homem de Neandertal na Galiza

Conclusión

A arte prehistórica é diversa e simbólica, xa mostra a dualidade entre imitación da natureza e abstracción conceptual, patrón que se repetirá na historia da arte occidental.

Arte Mesopotámico

 Arte mesopotámico 

UBICACIÓN XEOGRÁFICA E CRONOLOXÍA

-  Rexión: Val entre os ríos Tigris e Éufrates (Crecente Fértil).

-  Actual: Iraq, partes de Siria, Irán e Turquía.

-   Cronoloxía :

  - Sumerios (3500–2300 a.C.)

  - Acadios (2334–2154 a.C.)

  - Babilonios (1894–1595 a.C.)

  - Asirios (1365–609 a.C.)

  - Neobabilonios (626–539 a.C.)

  - Conquista persa (539 a.C.)

CARACTERÍSTICAS PLÁSTICAS E FORMALES

ARQUITECTURA

-   Materiais: Ladrillo de adobe e ladrillo cocido (escasa pedra).

-   Elementos:

  - Zigurats: templos escalonados (ex.: Ur).

  - Palacios fortificados con relevos (ex.: Nínive).

  - Portas monumentais con ladrillos vidrados (Porta de Ishtar).

-   Decoración: Cerámica vidrada, relevos policromados.

ESCULTURA E RELEVO

- Escultura exenta:

  - Figuras ríxidas e frontais (estatuas de orantes).

  - Grandes ollos, mans unidas no peito.

  - Materiais: diorita, alabastro.

https://es.wikipedia.org/wiki/Diorita

https://es.wikipedia.org/wiki/Alabastro

- Relevos:

  -  Composición en franxas horizontais, superpostas.

  -  Temas: caza, guerra, rituais (ex.: Estela de Hammurabi, caza de Asurbanipal).

  -  Realismo idealizado : detalles anatómicos con esquematización.

  -  Isocefalia: figuras de igual altura.

OUTRAS EXPRESIÓNS

- Pintura mural: frisos narrativos (palacio de Mari).

- Cerámica vidrada: uso arquitectónico, cores vivas.

- Imaxe recorrente: animais reais e mitolóxicos (touros alados *lamassu*).

IDEA CENTRAL DE RUBAYO

1. Arte como propaganda: ferramenta consciente de exaltación do poder real e intimidación.

2. “Cualidade máxica": capacidade de converter a violencia en beleza estética (ex.: leóns feridos de Asurbanipal).

3. Vínculo arte-escritura:

   - A escritura cuneiforme dá existencia ao nomeado.

   - A arte narra e a escritura fixa.

4. Influencia histórica: patróns representativos transmitidos a Persia, Grecia e Roma.

5.  Función social: arte ao servizo do poder político-relixioso, non só estético.

EXEMPLOS PARADIGMÁTICOS

1. Estela de Hammurabi (c. 1750 a.C.): Lei escrita con relevo superior do rei co deus Shamash.

https://es.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3digo_de_Hammurabi

2. Relevos de caza de Asurbanipal (Nínive, c. 645 a.C.): Dinamismo, detalle anatómico, mensaxe de dominio real.

https://es.wikipedia.org/wiki/Cacer%C3%ADa_de_leones_de_Asurbanipal

3.  Porta de Ishtar (Babilonia, c. 575 a.C.): Ladrillos azuis vidrados con dragóns e touros.

https://es.wikipedia.org/wiki/Puerta_de_Istar

4. Estatuas de orantes sumerias: Rigidez frontal, expresión hierática.

Conclusión:  

A arte mesopotámica é, para Rubayo, a “primeira gran expresión de arte político”, onde forma e función se unen para lexitimar o poder, narrar a historia e crear unha “imaxe intencionada da realidade”, combinando realismo, simbolismo e eficacia comunicativa.

Arte Exipcio

 Arte Exipcio

UBICACIÓN XEOGRÁFICA E CONTEXTO

Rexión: Val do río Nilo, desde o delta até a primeira catarata.

Característica: Civilización fluvial, dependente das crecidas do Nilo.

Duración: c. 3100 a.C. (unificación)- 30 a.C. (conquista romana).

Civilización máis longa da historia: case 3.000 anos.

CRONOLOXÍA BÁSICA

Reino Antigo (2686–2181 a.C.): Pirámides de Giza, escultura canónica.

Reino Medio (2055–1650 a.C.): Literatura, realismo nas representacións.

Reino Novo (1550–1069 a.C.): Templos de Karnak e Luxor, arte de Amarna.

Período Tardío (664–332 a.C.): Influencias externas (grega, persa).

Dominación grecorromana (332 a.C.– 395 d.C.): Fin da civilización faraónica.

CARACTERÍSTICAS PLÁSTICAS E FORMALES

Arquitectura

Materiais: Pedra calcaria, granito, arenito (duraderos para a eternidade).

Tipoloxías:

Pirámides: túmulos reais con forma piramidal (Giza, Saqqara).

https://tse1.mm.bing.net/th/id/OIP.HpuedrOV3fFMAdb58gOeGgHaE8?rs=1&pid=ImgDetMain&o=7&rm=3

Mastabas: túmulos anteriores ás pirámides.

Hipoxeos: tumbas escavadas na rocha (Val dos Reis).

Templos: de culto (Karnak) e funerarios (Hatshepsut).

Elementos arquitectónicos:

Columnas papiriformes, lotiformes e palmiformes.

Muros inclinados, xambas, cornisas.

Decoración con relevos e pinturas.

Escultura

Canon de proporcións:

Cuadrícula modular baseada no puño como unidade.

Figura humana dividida en 18 ou 21 cadrados.

Características formais:

Lei de frontalidade: figuras dispostas para vista frontal.

Hieratismo: posturas ríxidas, solemnes, expresión serena.

Idealización: rostros xuvenís, corpos perfectos, ausencia de emoción.

Materials: diorita, basalto, madeira, bronce.

Tipos:

Estatuas de culto: grandes dimensións (esfinxe, colosos).

Estatuas funerarias: ka (dobre espiritual) do defunto.

Estatuas de particular: máis realistas (Escriba sentado).

Pintura e relevo

Técnica:

Relevo oco (hueco) ou en ato/medio/baixo relievo.

Pintura ao temple sobre estuco ou pedra.

Características:

Convencionalismos:

Perspectiva xerárquica: tamaño segundo importancia.

Percepción múltiple: combinación de vistas frontal e lateral.

Paleta limitada: cores planas, simbólicas (vermello = home; amarelo = muller).

Temas: vida cotiá, ritos funerarios, escenas relixiosas, natureza.

Artes menores e ostracas

Obxectos funerarios: vasos canopes, ushabtis, 

xoias.

Ostracas: fragmentos de cerámica ou pedra con debuxos espontáneos.

Importancia: mostran un arte libre, humorístico, non canónico.

Exemplo: faraón como rata, escenas cotiás, debuxos satíricos.

IDEA CENTRAL DE RUBAYO SOBRE O EXIPTO

1. Arte como mantemento da orde (Maat):

   Obxectivo: contentar aos deuses, evitar o caos.

   Inmutabilidade das formas: canón establecido que apenas varía en 3.000 anos.

2. Temor ó cambio:

   Arte hermético, repetitivo, conservador.

   Excepción: Período de Amarna (Akenatón e Nefertiti):

   Figuras realistas, expresivas, cenas familiares.

   Rompe co canon: barrigas, rostros individuais.

3. Arte oficial vs. arte popular:

   Oficial: ríxido, simbólico, para a eternidade.

   Popular (ostracas): espontáneo, humorístico, humano.

4. Influencia posterior:

   Canon de proporcións adoptado e adaptado por Grecia.

EXEMPLOS PARADIGMÁTICOS

Pirámides de Giza (c. 2560 a.C.): Máxima expresión da arquitectura funeraria real.

Busto de Nefertiti (c. 1345 a.C.): Ideal de beleza, refinamento técnico, individualidade.

Escriba sentado (c. 2500 a.C.): Realismo no rostro, hieratismo no corpo.

Pintura de necrópole de Tebas: escenas da vida cotiá con vivacidade e cor.

Ostraca satírica: faraón como gato servido por ratos.

CONTRIBUCIÓN EXIPCIA Á HISTORIA DA ARTE

Sistema canónico de proporcións e representación.

Arte como ferramenta relixiosa e política.

Dualidade entre tradición e innovación (Amarna).

Primeira gran civilización con arte "firmemente codificado".

Conclusión de Rubayo:

O arte exipcio non é só monumental e solemne; é tamén reflexo dunha sociedade obsesionada coa orde, a eternidade e o control. A súa aparente inmutabilidade esconde, unha humanidade espontánea, humorística e vital que completa a nosa visión desta civilización fascinante.